Ülkesinde zulüm görme endişesinden kaçıp ülkemize sığınan Samet Emirhanov (Samat Amerkhanov) 19 Mart 2012 tarihinde Türkiye tarafından Kazakistan’a iade edilmiştir. Emirhanov hukuki prosedürü işleterek hem İçişleri Bakanlığı hem de Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) nezdinde sığınma başvurusunda bulunmuştu.
1989 doğumlu Samet Emirhanov, üç ay Kumkapı Yabancılar Şubesi’nde tutulduktan sonra Sakarya’ya yönlendirilmiş, Sakarya’da ikamet ederken tekrar emniyete alınmıştı. 7 aylık bir bebeği olan Samet, 19 Mart Pazartesi akşamı eşi ile vedalaşmasına izin dahi verilmeden Atatürk Havalimanı’ndan 19:45 uçağı ile Kazakistan Almatı’ya gönderildi. Samet, BMMYK nezdinde mültecilik statüsü kazanması için gereken prosedür henüz tamamlanmamışken İçişleri Bakanlığı’nın tek taraflı iradesi ile zorla ülkesine yollandı. Bu durum hukukun, demokratik bir hukuk devletinde asla görülemeyeceği şekilde açık ve ağır bir ihlalidir. Türkiye’nin de tarafı olduğu 1951 Cenevre Sözleşmesi’nin 31. Maddesi; imzacı ülkelerin iltica başvurusu sahiplerine her türlü kolaylığı göstermesini düzenlemektedir. Danıştay ve İdare Mahkemeleri; iltica başvurusu sahibinin BMMYK tarafından üçüncü bir ülkeye yerleştirilmesine kadar devletin bu kişilere her türlü kolaylığı sağlaması gerektiği yönünde kararlar vermektedir. Bu kararların dayanağı az evvel belirttiğimiz sözleşme maddesidir.
Samet mülteci hukukunun en temel prensibi olan non-refoulement, yani geri gönderme yasağı prensibine aykırı olarak zulüm göreceği endişesiyle kaçıp geldiği Kazakistan’a iade edilmiştir. Adalet duygusu besleyen, hukuka inanan, vicdan sahibi insanlar ve insan hakları örgütleri olarak Samet’in ağır insan hakları ihlali riski olan bir ülkeye zorla iade edilmesi olayının takipçisi olacağız.
Samet’in devlet tarafından uğratıldığı akıbetin benzeri maalesef Türkiye’ye sığınmış olan Çeçenleri de beklemektedir. Çeçenler 1990’lı yıllarda yaşanan savaş ile birlikte yaklaşık on beş senedir ülkemizde yaşamaktadırlar. Türkiye’nin mülteci statüsü tanıyabileceği ülkelerden gelen Çeçenlere hiçbir hukuki gerekçesi olmadan mültecilik statüsü tanınmamaktadır. Türkiye’de yasal olarak ikamet edebilmeleri için gerekli olan ikamet izinleri çoğu zaman kendilerine verilmemektedir.
Bu insanlardan bir kısmı zaman zaman Rusya’ya iade edilmek üzere aylarca yabancılar polisinde gözaltında tutulmuştur. Bu gözaltıların hukuki mevzuatımızda hiçbir dayanağı bulunmamaktadır. Hiçbir gözaltı aylarca süremez ve hiçbir insan aylarca geri gönderilme korkusuyla yaşamaya mahkum bırakılamaz. Bu insanlar ülkelerinde uğrayacakları acı akıbetlerden korktukları için insan onuruna yakışır bir hayat süremedikleri ülkemizde kalmayı sürdürmekte ve buradan gitmek istememektedirler.
Yabancılar polis merkezlerine çağırılan Çeçen mültecilere hiçbir resmiyeti olmayan ve hiçbir hukuki dayanağı bulunmayan bir uygulama ile ülkeyi terk etmeleri söyleniyor. Geri gönderilme riski ile karşı karşıya olan Çeçenlerden bir kısmının mülteci olmak için yaptıkları başvurular henüz değerlendirme aşamasındadır. Çeçen gruptan biri de kendisine mahkeme kararıyla mülteci statüsü verilmiş bir kişidir. Samet’in, ülkesinde istenmeyen bir akıbete uğramaması için bugün burada olan sivil toplum kuruluşları bu konunun çok titiz bir şekilde takipçisi olacaktır.
Samet’in, ülkesinde ağır insan hakları ihlaline maruz kalması durumunda Türkiye hükümeti bu hukuksuzluktan sorumludur. Samet’in uğradığı sonun bir benzerinin, ülkemizde bulunan sığınmacıların başına gelmemesi için burada bulunan sivil toplum kuruluşları hassasiyetle konuyu takip edeceklerdir. Söz konusu sınırdışı işlemini gerçekleştiren Türkiye hükümetinin Samet’in Kazakistan’daki akıbetini takip etmesini ve Samet’in herhangi bir insan hakları ihlaline maruz kalmaması için Kazakistan devleti ile diplomasi geliştirme sorumluluğunu yerine getirmesini istiyoruz.
Hükümetin hukuka, imza koyduğu sözleşmelere, insan haklarına ve kendilerini yetkilendiren Türkiye halkının vicdanına ve misafirperverliğine saygı göstermesini bekliyoruz. Devlet görevlilerini vicdanlı olmaya davet ediyoruz.
İHD
İHH
İMKANDER
MAZLUMDER
Özgür-Der
Uluslararası Af Örgütü
