KAMUSAL

AI Index: EUR 44/016/2008

18 September 2008

UA 265/08 Zorla Geri Gönderme

TÜRKİYE Alim Rahmanov, (e), ]

Umide Razikova, (k), ] Özbek mülteciler

Rahmetullah Adilof (e), 15 ]

Özbekistan vatandaşı Alim Rahmanov, Umide Razikova ve 15 yaşındaki oğulları Rahmetullah Adilof'un hayatlarının riskte olduğu İran'a zorla sınır dışı edilme riski bulunmaktadır. Bu aile, 15'i çocuk olmak üzere 27 Özbek mülteci ve sığınmacıdan oluşan bir grubun parçasıydı. Türk İltica Yönetmeliği uyarınca, Van ilinde yaşayan 27 kişilik grubun tümü Van Emniyet Müdürlüğü'ne imzaya giderek bildirimde bulunmaları gerekiyordu.

Uluslararası Af Örgütü'ne bildirildiği üzere, 11 Eylül günü Van Emniyet Müdürlüğü'nde görevli polis memurları, grubu, çocukların okul ihtiyaçları için malzeme dağıtmak üzere Yabancılar Şube'ye çağırmışlardır. Gruptan 24 kişi, Van Emniyet Müdürlüğü Yabancılar Şubesi'ne geldiğinde bir otobüse bindirilip İran sınırına yakın ıssız bir bölgeye götürülmüşlerdir. Burada yapılan hukuka aykırı sınır dışı işleminden sonra İran hükümeti ile ilişkisi olmayan kimliği belirsiz bir grup, Özbek mülteci grubunu rehin almış ve ölümle tehdit etmişlerdir. 24 mülteci ve sığınmacı ile ilgili daha fazla bilgi için Uluslararası Af Örgütü'nün yayınladığı UA 263/08 İran (MDE 13/138/08) acil eylemine bakabilirsiniz.

Alim Rahmanov, Umide Razikova ve Rahmetullah Adilof ise bu hukuka aykırı sınır dışı işleminden - diğer grup üyeleri otobüse zorla bindirilip sınıra gittikten sonra Şube'ye gelmeleri nedeniyle- şans eseri kurtulmuşlardır. Uluslararası Af Örgütü, ailenin hala Türkiye'de gözaltında tutulma ve İran'a zorla sınır dışı edilme riskinden dolayı endişe duyuyor.

Aileyi İran'a sınır dışı etme işlemi, aile bireylerinin hayatlarını tehdit altına sokacak ve ailenin kimliği belirsiz benzer bir grup tarafından alıkonulma riskini arttıracaktır. Ayrıca, ailenin İran'dan Özbekistan'a zorla geri gönderilme riski ortaya çıkacak bu da açıkça geri göndermeme ilkesinin (non-refoulement) ihlalidir. Uluslararası hukuk kapsamında bu ilke mülteci ve sığınmacıların hayatlarının tehlikede olabileceği yerlere geri gönderilmelerini yasaklar.

ARKA PLAN BİLGİSİ

Aslen Özbek olan aileler, 1990'ların sonlarında Özbek yetkililer tarafından, devlet karşıtı etkinlikleri olan bir imam tarafından yönetildiği iddia edilen devlet kontrolü dışındaki bir camide ibadet ettikleri için zulüm ve tutuklanmaktan kaçmak için Özbekistan'dan Tacikistan'a gitmişlerdir. 1999'da Tacikistan'dan Afganistan'a geçmişlerdir ancak oradan da savaş nedeniyle 2001 yılında ayrılmışlardır. Sonunda İran'a ulaşmışlar ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından mülteci olarak tanınmışlardır. Grup, 2007 yılında, Özbekistan'a zorla geri gönderilme tehdidi altında oldukları İran'dan Türkiye'ye kaçtı. BMMYK Türkiye tarafından gruptan 22 kişinin mülteci statüsü yeniden tanındı. 2 kişinin statüsü hakkında ise henüz karar verilmedi. Ailelerin, Tacikistan ve Afganistan'da muhtemelen baskı altında çalıştıkları, destek verdikleri ve kamplarında kaldıkları silahlı bir muhalif grup olan Özbekistan İslami Hareketi (IMU) ile bağlantılı olduğu söylenmektedir.

Özbekistan'daki insan hakları durumunu inceleyen Birleşmiş Milletler (BM) İşkenceye Karşı Komite, Kasım 2007'de, ülkede işkencenin yaygın ve sistematik olduğunu belirtmiştir. Uluslararası Af Örgütü yıllar boyu sığınmacıların ya da adli şüphelilerin Özbekistan'a zorla geri gönderildiği pek çok vakayı belgelemiştir. Zorla geri gönderilen bu insanların çoğu işkence veya diğer kötü muameleye maruz kalma risklerini arttıran tecrit gözaltında tutulmuştur. Çoğu kez bu kişiler, işkence altında alınan itirafların kanıt olarak gösterildiği, adil olmayan yargılamalar sonucu zalimane, insanlık dışı ve onur kırıcı koşullarda uzun hapis cezalarına mahkûm olmuşlardır.

Nisan 2008'de, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 12 mültecinin Rusya'dan Özbekistan'a iadesinin "ciddi işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleye maruz kalma riski nedeniyle, 3. Maddenin (işkence yasağı) ihlali anlamına geleceğini" hükmetmiştir.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen mektuplarınızı en kısa zamanda Türkçe, İngilizce ya da kendi dilinizde gönderin:

- Yetkililere, Uluslararası hukuk kapsamında geri göndermeme ilkesine (non-refoulement) saygı duymaları ve Alim Rahmanov, Umide Razikova ve Rahmetullah Adilof'u İran'a sınır dışı etmemeleri için çağrıda bulunun,

- Yetkililerden aileyi gözaltında tutmamalarını talep edin ve mültecilerin ve sığınmacıların gözaltına alınmalarının, son derece özel durumlar dışında, uluslararası hukuk ve standartlar tarafından yasaklandığını hatırlatın,

- Yetkililerden, Türk yasalarını ve uluslararası hukuku ihlal eden herhangi bir yasal prosedür olmadan mültecilerin sınır dışı edilmesiyle ilgili derhal bir soruşturma başlatmalarını talep edin.

LÜTFEN MEKTUPLARINIZI AŞAĞIDAKİ ADRESLERE GÖNDERİN:

İçişleri Bakanlığı
Beşir Atalay
İçişleri Bakanlığı, 06644 Ankara, Türkiye
Eposta: besir.atalay@icisleri.gov.tr besir.atalay@icisleri.gov.tr besir.atalay@icisleri.gov.tr besir.atalay@icisleri.gov.tr besir.atalay@icisleri.gov.tr This e-mail address is being protected from spambots, you need JavaScript enabled to view it
Faks: +90 312 418 7696
Hitap: Sayın Bakan

İçişleri Bakanlığı - Emniyet Genel Müdürlüğü Yabancılar, Hudut İltica Daire Başkanlığı
Mehmet Terzioglu
Yabancılar Hudut İltica Dairesi Başkanı
Emniyet Genel Müdürlüğü
Dikmen Caddesi No: 89, Dikmen / Ankara, Türkiye
Faks: +90 312 466 90 11
Eposta: illegalmig@egm.gov.tr illegalmig@egm.gov.tr illegalmig@egm.gov.tr illegalmig@egm.gov.tr illegalmig@egm.gov.tr This e-mail address is being protected from spambots, you need JavaScript enabled to view it
Hitap: Sayın Terzioğlu

İLGİLİ KOPYALARI:

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanı
Mehmet Zafer Üskül, Komisyon Başkanı
Bakanlıklar, 06543 Ankara, Türkiye
Eposta: inshkkom@tbmm.gov.tr inshkkom@tbmm.gov.tr inshkkom@tbmm.gov.tr inshkkom@tbmm.gov.tr inshkkom@tbmm.gov.tr This e-mail address is being protected from spambots, you need JavaScript enabled to view it
Faks: +90 312 420 53 94
Hitap: Sayın Üskül

ÖRNEK MEKTUP:

Sayın İçişleri Bakanı Beşir Atalay,

15'i çocuk olmak üzere 27 Özbek mülteci ve sığınmacıdan oluşan bir grubun parçası olan Özbekistan vatandaşı Alim Rahmanov, Umide Razikova ve 15 yaşındaki oğulları Rahmetullah Adilof'un hayatlarının riskte olduğu İran'a zorla sınır dışı edilme riskinin bulunduğunu Uluslararası Af Örgütü'nün UA 265/08 numaralı raporundan öğrendim.

Uluslararası Af Örgütü'nün raporuna göre, 11 Eylül günü Van Emniyet Müdürlüğü'nde görevli polis memurları, grubu, çocukların okul ihtiyaçları için malzeme dağıtmak üzere Yabancılar Şube'ye çağırmışlardır. Gruptan 24 kişi, Van Emniyet Müdürlüğü Yabancılar Şubesi'ne geldiğinde aniden bir otobüse bindirilip İran sınırına yakın ıssız bir bölgeye götürülmüşlerdir. Burada yapılan hukuka aykırı sınır dışı işleminden sonra İran hükümeti ile ilişkisi olmayan kimliği belirsiz bir grup, Özbek mülteci grubunu rehin almış ve ölümle tehdit etmişlerdir.

Alim Rahmanov, Umide Razikova ve Rahmetullah Adilof ise bu hukuka aykırı sınır dışı işleminden - diğer grup üyeleri otobüse zorla bindirilip sınıra gittikten sonra Şube'ye gelmeleri nedeniyle- şans eseri kurtulmuşlardır. Ailenin hala Türkiye'de gözaltında tutulma ve İran'a zorla sınır dışı edilme riskinden dolayı derin endişe duyuyorum.

Aileyi İran'a sınır dışı etme işlemi, aile bireylerinin hayatlarını tehdit altına sokacak ve ailenin kimliği belirsiz benzer bir grup tarafından alıkonulma riskini arttıracaktır. Ayrıca, ailenin İran'dan Özbekistan'a zorla geri gönderilme riski ortaya çıkacak bu da açıkça geri göndermeme ilkesinin (non-refoulement) ihlalidir. Sizden geri göndermeme ilkesine saygı duymanızı ve Alim Rahmanov, Umide Razikova ve Rahmetullah Adilof'u İran'a sınır dışı etmemeniz için çağrıda bulunuyorum.

Bununla birlikte, aileyi gözaltında tutmamanızı talep eder mültecilerin ve sığınmacıların gözaltına alınmalarının, son derece özel durumlar dışında, uluslararası hukuk ve standartlar tarafından yasaklandığını hatırlatırım. Size, Türk yasalarını ve uluslararası hukuku ihlal eden herhangi bir yasal prosedür olmadan mültecilerin sınır dışı edilmesiyle ilgili derhal bir soruşturma başlatmanız için çağrıda bulunuyorum.

Bu konuda gerekli hassasiyeti göstereceğinizden eminim.

Saygılarımla,